Enfermidade profesional: diagnóstico, protección e beneficios

Enfermidade profesional (EP) é aquela que se contrae como consecuencia do traballo realizado nas actividades especificadas na táboa de EP (anexo 1 do RD 1299/2006) e que está causada pola acción dos elementos ou substancias indicadas na devandita táboa para cada enfermidade profesional. Como Mutua colaboradora coa Seguridade Social, FREMAP garante a asistencia sanitaria, o seguimento clínico especializado e o acceso ás prestacións económicas derivadas desta continxencia que poidan corresponder.

O diagnóstico de EP pode ser certo ou estar baixo observación. Durante o período de observación, os empregados tamén terán dereito ás prestacións que lles correspondan como consecuencia de continxencias profesionais; sen prexuízo de que, unha vez finalizado este período, os nosos médicos poidan pechalo determinando definitivamente unha continxencia diferente (como enfermidade común ou accidente laboral).

Ademais, cando somos a mutua que asume a protección das continxencias profesionais, teremos a obriga de elaborar e tramitar o parte de enfermidade profesional electronicamente, a través da aplicación informática CEPROSS; sen prexuízo do deber das empresas ou dos traballadores autónomos de proporcionarnos a información necesaria para a elaboración do devandito informe.

En calquera caso, a clasificación das enfermidades como profesionais corresponde á respectiva entidade xestora, sen prexuízo da súa tramitación como tales por parte da FREMAP.

Polo tanto, cando procedemos a pechar un expediente de enfermidade profesional no CEPROSS como enfermidade común ou accidente de traballo, debemos remitir o expediente ao Instituto Nacional da Seguridade Social (INSS), para que teña información suficiente e poida, se é o caso, determinar a causa da continxencia.

Protección dos traballadores expostos a riscos laborais

A prestación por enfermidade profesional está destinada a:

Traballadores incluídos no Réxime Xeral ou en réximes especiais (Agrario, Marítimo, Fogar) cando a súa empresa teña concertada a cobertura coa FREMAP.
Traballadores autónomos (RETA) afiliados á FREMAP que teñan incorporada a cobertura de continxencias profesionais —requisito esencial—.
Ademais, aqueles traballadores que, aínda que cesasen a prestación de servizos ou a realización da actividade que determina a súa inclusión no devandito Réxime da Seguridade Social, non estean de alta ou en ningunha outra situación equivalente a esta, despois de ter prestado servizos en postos de traballo que ofrecían risco de enfermidade profesional, continuarán incluídos no ámbito do Réxime da Seguridade Social no que estaban de alta, pero nunha situación equivalente á alta no mesmo, aínda que cesasen a prestación de servizos ou a realización da actividade que determina a alta no devandito Réxime, para os únicos efectos de permitir que o INSS declare a incapacidade permanente por dita continxencia.

Condicións necesarias para acceder ao PE

Para o recoñecemento dunha enfermidade profesional pola FREMAP, deben cumprirse todos os elementos do concepto xurídico (arts. 157 e 316 TRLGSS e RD 1299/2006) e o resto dos requisitos legais.

1. Enfermidade incluída na lista oficial (anexo 1)

Só as enfermidades enumeradas no anexo 1 son EP, e a carga da proba, se é o caso, recae en quen pretenda negar a súa condición de tales.

2. Actividade que probablemente o cause

En principio, debe terse realizado algún dos traballos ou actividades expresamente enumerados na táboa. Non obstante, é unha táboa ou lista aberta. Polo tanto, cando estea plenamente xustificado e probado, podería estenderse a outras profesións non incluídas, pero con requisitos similares e expostas aos mesmos axentes causantes.

3. Exposición ao axente causante

Débese demostrar que a persoa estivo exposta aos axentes ou substancias descritas como causantes do problema na táboa. A exposición debe ser probada, entre outros medios de proba e cando sexa necesario, principalmente mediante:

Avaliacións de riscos,
Informes do Servizo de Prevención,
Estudos de hixiene,
Historial laboral detallado.
Informes técnicos
Fichas de datos de seguridade dos produtos empregados
Medidas
Intensidade mínima de exposición.
Tempo mínimo de exposición
Valores límite de exposición ambiental (VEA)
Marcadores biolóxicos (valores límite de exposición biolóxica, VBL)
Determinación da exposición
Equipos de protección individual

4. Presunción legal

As enfermidades enumeradas xeran unha presunción de causalidade laboral, aínda que admite proba en contrario por parte de quen pretenda negar tal consideración.

Dado que a xurisprudencia do Tribunal Supremo sinalou que, a diferenza dos accidentes laborais, respecto dos cales é necesaria a "proba da relación causal entre a lesión e o traballo" para a cualificación dunha enfermidade profesional, tal proba non se lle esixe ao traballador en ningún caso nas enfermidades profesionais enumeradas.

O que se necesita para diagnosticar, comunicar e procesar un EP

A documentación requirida pode variar dependendo da enfermidade, pero a FREMAP pode solicitar:

1. Documentación clínica

Informes médicos e probas diagnósticas.
Resultados de probas específicas (audiometría, alerxias, estudos respiratorios, dermatoloxía, imaxe, etc.).
Factores non relacionados co traballo

2. Documentación laboral e preventiva

Determinación da exposición
Avaliación de riscos laborais da empresa.
Informe sobre tarefas e requisitos biomecánicos.
Estudos de hixiene (ruído, sílice, axentes químicos, axentes biolóxicos…).
Informes do Servizo de Prevención.

3. Comunicación oficial

FREMAP é a responsable da elaboración e tramitación do informe electrónico CEPROSS, tanto con baixa por enfermidade como sen ela, e durante os períodos de observación.

A comunicación inicial do informe debe realizarse dentro dos dez días hábiles seguintes á data en que se produciu o diagnóstico de EP.

En calquera caso, todos os datos deberán ser transmitidos nun prazo máximo de cinco días hábiles seguintes á comunicación inicial, para o cal a empresa ou autónomo deberá enviar a información solicitada por FREMAP para que poida cumprir cos prazos anteriores.

A finalización ou PECHE do proceso comunicarase dentro dos cinco días hábiles seguintes ao evento que motiva dita finalización. Nesta comunicación, sen prexuízo do seu diagnóstico inicial como período de observación por enfermidade profesional, a FREMAP informará da continxencia coa que finalmente pecha o proceso (enfermidade profesional, enfermidade común ou accidente de traballo), sen prexuízo da súa posterior cualificación –cando proceda– polo INSS.

Asistencia sanitaria, monitorización e protección financeira:

1. Asistencia sanitaria

Atención médica especializada en centros da FREMAP.
Probas diagnósticas, tratamentos e rehabilitación.
Prescrición de medicamentos e terapias.
Derivación a unidades especializadas (p. por exemplo, Unidade de Enfermidades Profesionais do Hospital FREMAP de Majadahonda).

2. Prestación económica por incapacidade temporal por enfermidade profesional

75 % da base reguladora desde o día seguinte á diminución. Mesmo durante o período de observación para EP que require baixa médica.
A empresa paga o día de baixa por enfermidade (os empregados).

3. Prestacións por incapacidade permanente para continuar exercendo a profesión habitual derivadas da EP

Á hora de avaliar e decidir sobre unha posible incapacidade permanente derivada dunha enfermidade profesional, débese ter en conta que o concepto de PROFESIÓN HABITUAL non se define en función do posto de traballo específico que se desempeñaba, nin segundo a delimitación formal do grupo profesional, senón segundo o ámbito de funcións ao que se refire o tipo de traballo que se realiza ou se pode realizar dentro da mobilidade funcional.

Polo tanto, existe unha bonificación na cota patronal á seguridade social por cambio de posto de traballo por enfermidade profesional, sempre que se cumpran todos os requisitos para iso. Esta axuda busca fomentar, cando sexa necesario, a recolocación do traballador nun posto compatible coa súa saúde. É aplicable cando o traballador, como consecuencia desa enfermidade profesional, debe cambiar de posto, xa sexa dentro da mesma empresa ou a unha diferente onde poida continuar desempeñando as súas funcións sen exposición a riscos.

Como actuar, paso a paso

O itinerario para o traballador é sinxelo se o analizamos por fases:

Consulta coa túa empresa ou servizo de prevención. Se es empregado/a, informa dos teus síntomas e da exposición.

Acude a un centro de atención FREMAP. Os profesionais avaliarán se podería tratarse dunha PD e abrirán, se procede, un período de observación. Mesmo cando os médicos do Sistema Nacional de Saúde, no exercicio das súas actividades profesionais, teñan coñecemento da existencia dunha enfermidade incluída no anexo 1 que poida ser clasificada como profesional, comunicarano para os efectos oportunos, a través do órgano competente de cada comunidade autónoma e das cidades con Estatuto de Autonomía, á entidade xestora, para os efectos de clasificación prevista e, se é o caso, á mutua que asuma a protección das continxencias profesionais para que poida iniciar o estudo que corresponda en cada caso. A mesma comunicación deberá ser realizada polos profesionais médicos do servizo de prevención, se é o caso.

FREMAP realiza o estudo, a solicitude de informes preventivos, a avaliación de riscos, os estudos de hixiene e as probas clínicas.

Procesamento CEPROSS. Parte electrónica elaborada por FREMAP.

Resolución e peche do período de observación. Diagnóstico de certeza → PD. Non se aplica EP → enfermidade común ou AT (se existe unha relación causal exclusiva).

As enfermidades profesionais regúlanse principalmente a través de:

Posibles GUÍAS de referencia para axudar aos profesionais sanitarios a identificar e, se procede, informar e clasificar un EP:

Cal é a diferenza entre unha enfermidade profesional e unha enfermidade laboral común?

O EP figura no Anexo 1 do RD 1299/2006 e presúmese que está relacionado co traballo cando se cumpren todos os requisitos.

Pódese recoñecer un EP mesmo se a miña profesión non aparece na táboa?

Si. A lista está aberta a actividades. O importante é demostrar a exposición ao axente.

Que ocorre se hai dúbida entre enfermidade profesional, accidente de traballo ou enfermidade común?

En calquera caso, cando sexa necesario, a clasificación das enfermidades como profesionais corresponde á respectiva entidade xestora, sen prexuízo da súa tramitación como tales por parte da FREMAP.

A entidade xestora tamén é responsable de determinar a natureza profesional da enfermidade respecto dos traballadores que non se atopen en situación de alta.

Poden os EP aparecer anos despois de deixar o cargo?

Si. Moitos EP teñen unha latencia longa (amianto, sílice, ruído…).

Para este fin, tamén se avalían o período de latencia máxima e o período de indución mínima.

Que pasa se son autónomo?

Tes dereito a ela se tes unha cobertura de continxencias profesionais e acreditas a exposición aos elementos e substancias e nas actividades especificadas na lista de enfermidades profesionais (anexo 1 do Real Decreto 1299/2006).

O EP comunícase sempre a través do CEPROSS?

Si. Desde o ano 2007, FREMAP é a responsable da emisión do informe electrónico.

Son unha empresa, podo obter algunha bonificación?

Si, naqueles casos nos que, por enfermidade profesional, se produza un cambio de posto de traballo na mesma empresa ou o desempeño, nunha empresa diferente, dun traballo compatible coa condición do traballador.